TEVFİK FİKRET ( 26.12.1867 ? 19.8.1915)
Asıl adı Mehmet Tevfik Fikret´in , Babası Pertevniyal Valide Sultan´ın kahyası Hüseyin Efendi, annesi Sakızlı bir Rum ailesinin kızı Hatice Refia Hanım´dır. Babası Abdülhamid tarafından sürgüne gönderildi ve sürgünde öldü.
Fikret´in çocukluğu baba evinde, Aksaray´da geçti. Mahmudiye Valide Rüştiyesi´nde okula başladı, sonra Mekteb-i Sultani´ye ( Galatasaray Lisesi) verildi. (1877), burada yatılı okudu. Bütün sınıfları ve 1888´de okulu birincilikle bitirdi. Hariciye, İstişare Kalemi´ne alındı. 1890´da Nazime Hanım( dayısının kızı)´la evlendi. 1894´te Galatasaray Lisesi Türkçe öğretmenliğini sınavla kazanarak öğretmenliğe başladı. Bakanlığın öğretmen maaşlarında yüzde onluk indirim kararı almasına sinirlendi, protesto etti, istifa etti. 14 Haziran 1895´te oğlu Haluk doğdu. Robert Kolej´den Türkçe öğretmenliği önerisini kabul etti, yaşamının sonuna kadar burada çalıştı.
Türk şiirinde Şinasi´yle başlayan yenilik hareketi Ziya Paşa ve Namık Kemal´le yürüdü. Ama bu yenilik özde değil de biçimdeydi. Biçimde ve özde ilk yenilikçimiz , Tevfik Fikret oldu. 1900 yılından başlayarak gerçekçi ? toplumcu- insancıl yanı ağır basan usta bir şair oldu. O sanat anlayışını şöyle açıkladı: ?Sanatçının toplumsal yaşamdan ayrılmaması, özellikle onu işlemesi, süslemesi ve desteklemesi gerekir.? ? Tarih-i Kadime Zeyl´i ( Eski Tarihe Ek) yazdı. Böylece insancıl ilk şairimiz unvanını kazandı.
Gençlere güvendi, çocukları sevdi. Kötülüklerin de karanlıkların da bir gün yok olup gideceğine inandı. Bu yönüyle Mustafa Kemal´i de etkiledi. Şiirlerinin basılması , okunması yasaklandığı bir dönemde ? Sis? şiirini ezbere okuyacaktı Mustafa Kemal. Yaşamının büyük bir bölümünü geçirdiği Bebek´teki Aşiyan adını verdiği evi, bugün Tevfik Fikret Müzesi´dir.
Eserlerinden bazıları: Rübab-ı Şikeste, Haluk´un Defteri, Rubabın Cevabı, Şermin, Tarih-i Kadim, Son şiirler? ( Hikmet Altınkaynak, Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü, Doğan Kitap, Genişletilmiş 2. Baskı, Eylül 2008)
Vefatının 103. Yıldönümünde, Atatürk´ün ? Ben İnkılâp ruhunu Fikret´ten aldım!? dediği Tevfik Fikret´i şiirlerinden bazı satırları anımsatarak anmak istiyoruz:
-Doğruluk, sevgi ve vefa, tevazu, / Merhamet, iyilik ve yurtseverlik, hakkaniyet / Sonra bir şaire ? zangoç? dememek/ İşte vicdanımın yörüngesi bunlar!
-Verir zavallı memleket, verir ne varsa; malını / Vücudunu, hayatını, ümidini, hayalini,/ Olanca rahatını, gönlünün tüm sevincini, / Hemen yutun, düşünmeyin haramını, helalini../ Yiyin efendiler yiyin, bu iştah sofrası sizin / Doyuncaya, tıksırınca, patlayıncaya kadar yiyin!
-Şeytan da biziz, cin de , ne şeytan ne melek var,/ Dünya dönecek cennete insanla, inandım.
-Asrın, unutma, şimşeklerle aydınlanan ilerleme asrıdır / Her yıldırımda bir gece, bir gölge devrilir / Bir yükseliş ufku açılır, yükselir hayat,/ Yükselmeyen düşer: Ya terakki ya çöküş!
-Yükselmeli, dokunmalı alnın semalara / Doymaz, insan denilen kuş yükselmeye?/ Uğraş, didin, ara, bul, koş,atıl, bağır,/ Durmak zamanı geçti, çalışmak zamanıdır!
-Vatan çalışkan insanların omuzları üstünde yükselir / Gençler, vatanın bütün ümidi şimdi sizdedir/ Her şey sizin, Vatan da sizin, her şeref sizin!
-Kızlarını okutmayan millet, / Oğullarını manevi öksüzlüğe mahkum etmiş demektir; hüsranına ağlasın!
-Kurtuluşun beşiği olan ana kucağı / Donatılmak ister?/ Evet anaların bağrı,/ Uygarlığın kutsal bahçesidir! / En geri, en aciz, en bahtsız millet / Kadınlığı cehalete kardeş edendir.
-Verin, verin,/ Kalbin, cömertliğin, hele ilmin yarattığı / Her şeyde kızların, bu aziz çiçeklerin / Bir hakkı var. Verin?
-Güzel düşün, iyi hisset, yanılma ,aldanma! / Ne varsa doğrudadır, doğruluk şaşar sanma./ Koş birliğe, yükselmeye, emeğe, ikbale; / Fakat unutma ki yol yürüyüşün düzeniyle / Yakınlaşır kısalır? Doğru at adımlarını / Düşün: Bugünkü adımlar hazırlıyor yarını!
-Kimseden fayda ummam, dilemem kol kanat/ Kendi boşluk ve gök kubbemde uçar giderim / Eğitmek, esaret zincirinden ağırdır boynuma;/ Fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür bir şairim.
( Orhan Karaveli, Tevfik Fikret ve Haluk Gerçeği, Doğan Kitap, 7. Baskı, Ekim 2007)
27.07.2018 /52
