(19 Şubat - 18 Mart 1915)
1914 Eylül’ünde İngiltere Denizcilik Bakanı Winston Churchill’in Çanakkale Boğazını denizden geçilmesi projesi, 5 Ocak 1915’te İngiltere Savaş Konseyince onaylanmıştı. Churchill’in görüşüne göre, Çanakkale Boğazını geçerek İngiltere ile Fransa Rusya’ya silah ve malzeme sevkinde bulunabilecek, Rusya’nın hububatının ihraç edilmesine olanak sağlayacaktı. İngiliz hükümeti bu nedenlerle Avrupa cepheleri için hazırlamış oldukları birlikleri Çanakkale’ye göndermeye karar vermiş, Fransa’yı da yanına alarak Osmanlı Devleti’ne denizden saldırmayı yeğlemişti. Osmanlılar, top gücü açısından yetersizliklerini giderebilmek için Çanakkale Boğazı’nın savunmasında mayından yararlanmaya önem vererek, mayın hatlarını oluşturmuş, kıyılarda da bu hatları koruyacak gizli obüs bataryaları yuvalamıştı.
- Müttefik (İngiliz, Fransız) Donanmasını oluşturan güçleri şunlardı: 14 savaş gemisi, 5 kruvazör, 16 muhrip, 1 uçak gemisi, 5 denizaltı ile 21 mayın tarama gemisinden oluşan İngiliz filosu ve 4 savaş gemisi, 6 muhrip, 1 uçak gemisi ile 2 denizaltıdan oluşan Fransız filosu..
- Müttefik Donanma Komutanı Amiral Carden, taarruz için 19 Şubat 1915 gününü seçmişti. Çanakkale Boğazı önlerinde 16 İngiliz savaş gemisi, 4 Fransız savaş gemisi ile Rus Kruvazörü Askald bulunuyordu. Düşman saldırısının amacı, Anadolu yakasından Kumkale ile Orhaniye’deki, Rumeli yakasında da Ertuğrul ile Seddülbahir’deki tabyaları yok etmekti. 19 Şubat taarruzunda Müttefik Donanma hedefine ulaşamamış ve Osmanlı tabyaları tahrip edilememişti.
- 25 Şubat günü Müttefik Donanma yeniden bombardımana başlamıştı. 27 Şubat’ta Boğaz’dan içeriye girdi. Girişteki Osmanlı tabyaları korunmak için, Seddülbahir ile Kumkale bölgeleri boşaltılmıştı.
- 1-3 Mart günlerinde Kumkale’ye çıkarılan Müttefik kuvvetleri Kumkale ile Orhaniye tabyalarına yönelmişse de, Osmanlı birliklerinin ateşi karşısında geri çekildi.
- 5-18 Mart tarihlerinde Müttefik gemileri her gün Boğaz’dan içeri girerek Osmanlı tabyaları ile topçu muharebeleri yaparken, mayın tarama gemileri denizdeki mayınları toplamaya çalışıyordu. Ancak, Boğaz’ın her iki yakasında bulunan set bataryaları buna izin vermiyordu.
- 7/8 Mart gecesi Müstahkem Mevki Komutanlığı, 26 mayını Erenköy Koyu’na dökmek için Nusret mayın gemisini görevlendirmişti. Kaptan Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey ve grup komutanı Yüzbaşı Nazmi Bey, bu görevi başarı ile yerine getirdiler.
- 18 Mart 1915 Boğaz Muharebesi:
İngiliz Fransız Filosu, 18 Mart şafağında 3 grup halinde örgütlendirilerek, Çanakkale Boğazı’na yaklaşmaya başlamıştı. Birinci grupta, İngiliz gemileri Queen Elizabeth, Inflexible, Agamemnon, Lord Nelson; İkinci grupta, Fransız gemileri Suffren, Baouvet, Charlemagne, Goulois ile İngiliz gemileri Triumph ile Prince George; üçüncü grupta ise, yine İngiliz gemileri Ocean, Vengeance, Albion, Cornwalls, Irresistible, Conopus, Swiftsure, Majestic yer alıyordu. Toplam 18 savaş gemisinin yer alacağı bu harekâtta, kıyıdaki Osmanlı tabyaları susturulduktan sonra denizdeki mayınlar toplanacak ve donanmaya güvenli geçiş için bir yol açacaktı.
- 18 Mart sabahı Müttefik savaş gemileri Seddülbahir’den görünmeye başlamıştı. Queen Elizabeth, Anadolu Hamidiye Tabyasına ateş etmeye başladı. Osmanlı tabyaları, şiddetle karşılıkta bulunuyordu.
- Fransız gemilerinden Gaulois ile Souffren yara almış durumda Boğaz’dan dışarı çıkarken, Bouvet gemisi alabora olarak batmıştı. İngiliz gemisi Irresistible’a da bir mayına çarparak suya gömülmüştü. Ocean gemi de bir mayına çarparak battı.
- Düşman komutanı Amiral de Robeck, geri çekilme kararı aldı. 18 Mart günü mevcudunun üçte birini kaybeden Müttefik Donanma Boğaz’ı terk ederken, Osmanlı topçusu zaferini ilan ediyordu.
- Çanakkale Deniz Savaşları sonucundan tarafların kayıpları şöyledir: Osmanlı ile Almanların kayıpları, 97 şehit ve yaralı, 6 top ve 1 tabya; İngilizler ile Fransa’nın kayıpları ise, 800 ölü ve yaralı, batan 3, ağır hasara uğrayan 4 savaş gemisi ile bunlar üzerindeki 44 ağır top.
- Nusret gemisinin 8 Mart 1915 sabahı düşman denetimi altındaki Erenköy Koyu’na döşediği mayın hatları, Çanakkale Deniz Savaşlarının kazanılmasında çok önemli bir rol oynamıştır.
- Çanakkale Deniz Savaşlarından kendi konumuna ilişkin olarak, Mustafa Kemal şöyle demekteydi: “Bu tamamen bahri bir harekettir. Düşmanın mağlubiyeti ile neticelenen bu 18 Mart muharebe-i bahriyesinde (deniz savaşında) kara mıntıkasının muhafazası benim uhdemde (sorumluluğumda) idi.
- Osmanlı’nın Çanakkale Deniz Savaşlarında kazandığı zafer; Balkan yenilgisinin, Sarıkamış felaketinin ve Süveyş fiyaskosunun cesaret kırıcı etkilerini ortadan silmekteydi. (Hüner Tuncer, Mustafa Kemal’in Savaşları, Cumhuriyet Kitapları 2020)
