Tekalif-i Milliye Emirleri 100 yaşında
10-25 Temmuz 1921 tarihlerinde yapılan Kütahya - Eskişehir Muharebelerinde uğranılan yenilginin ardından, Mustafa Kemal Paşa, Meclis çoğunluğunun kendisinin başkomutan olması isteğini dile getirmesi üzerine, 4 Ağustos 1921'de başkomutanlığı kabul etmiş; bu yetkiyi TBMM'nin sahip olduğu yetkiyi fiilen kullanmak koşuluyla üstlenmişti. 5 Ağustos 1921 tarihinde, Mustafa Kemal Paşa'ya başkomutanlık verilmesine ilişkin kanun çıktı.
Mustafa Kemal Paşa, 78 Ağustos 1921 tarihlerinde, halkın elinde bulunan malzemelerin belirli bir yüzdesini sonradan geri ödenmek koşuluyla, orduya vermesini öngören "Tekalif-i Milliye (Ulusal vergi) Emirleri" yayımlamıştı. (Hüner Tuncer, Mustafa Kemal'in Savaşları, Cumhuriyet Kitapları, 1. Baskı: Mart 2020)
Mustafa Kemal Atatürk, Tekalifi Milliye emirleri hakkında şu açıklamayı yapmaktadır:
"Başkumandanlığı, fiilen üstlendikten sonra Ankara'daki mesaim bilhassa, ordunun insan ve nakliye vasıtalarınca kuvvetini artırmaya ve iaşesini ve giydirilmesini temin ve tanzime ait tedbirler ve tertibat almakla geçti. Bu bahsettiğim hususları temin için, iki gün zarfında, 7-8 Ağustos 1921 tarihlerinde, tekalifi milliye emri namı altında yaptığım genel tebligattan her birinin, kısaca muhteviyatından bahsedeyim. Bir harbin kazanılması için ne derece hurda şeylerin bile nazarı dikkate alınması lazım geldiğine dair bir fikir vermiş olmak için, bu muhteviyatı arza değer görürüm:
"1 numaralı" emrimle, 11.8.1921 tarihinde her kazada birer "tekalifi milliye komisyonu" teşkil ettim.
"2 numaralı" emrime göre, Vatanda her hane birer kat çamaşır, birer çift çorap ve çarık hazırlayıp tekalifi milliye komisyonuna teslim edecekti.
"3 numaralı" emrimle, tüccar ve ahali elinde mevcut olan çamaşırlık bez, Amerikan, patiska, pamuk, yıkanmış ve yıkanmamış yün ve tiftik, erkek elbisesi imaline uygun her türlü kışlık ve yazlık kumaş, kalın bez, kösele, vaketa, taban astarlığı, sarı ve siyah meşin, mamul ve gayrimamul, çarık, fatin, demir kundura çivisi, tel çivi, kundura ve saraç ipliği, nallık demir ve mamul nal, mıh, yem torbası, yular, belleme, kolan, kaşağı, semer ve urgan stoklarından yüzde kırkına bedeli daha sonra ödenmek üzere el koydum.
"4 numaralı" emrimle, mevcut buğday saman, un, arpa, fasulye, bulgur, nohut, mercimek, kasaplık hayvanlar, şeker, gaz, pirinç, sabun, yağ, tuz, zeytinyağı, çay mum stoklarından keza yüzde kırkına, bedeli daha sonra ödenmek üzere el koydum.
"5 numaralı" emrimle, ordu ihtiyacı için alınan nakliye vasıtalarından başka, ahalinin elinde kalan nakliye vasıtaları ile, ücretsiz yüz kilometrelik bir mesafeye kadar ayda bir defaya mahsus olmak üzere askeri nakliyat icra edilmesine mecbur kıldım.
"6 numaralı" emrimle, ordunun giydirilmesine ve iaşesine yarayan bütün terk edilmiş mallara el koydum.
"7 numaralı" emrimle, ahali elinde muharebeye yarar bütün silahların ve cephanenin üç gün zarfında teslimini talep ettim.
"8 numaralı" emrimle, benzin, vakum, gres, makine, don, saatçi ve taban yağları, vazelin, otomobil, kamyon lastiği, solüsyon, buji, soğuk tutkal, Fransız tutkalı, telefon makinesi, kablo, pil, çıplak tel, mücerrit ve bunlara benzer malzeme, asit sülfürik stoklarının yüzde kırkına el koydum.
"9 numaralı" emrimle, demirci, marangoz, dökümcü, tesviyesi, saraç, arabacı esnafları ve imalathaneleriyle bu esnafların ve imalathaneleriyle bu esnafların, ve imalathanelerin imal kabiliyetleri ve kasatura, kılıç mızrak ve eyer yapabilecek sanatkarların isimleri belirtilmek üzere miktar ve vaziyetlerini tespit ettirdim.
"10 numaralı" emirle ahali elinde bulunan dört tekerlekli yaylı arabalarıyla kağnı arabalarının bütün teçhizat ve hayvanlarıyla beraber ve binek ve topçeken hayvanlar, katır ve yük hayvanları, deve ve merkep miktarlarının yüzde yirmisine el koydum.
Efendiler, emirlerimin ve tebligatımın icrasının temini için, teşkil ettiğim İstiklal Mahkemelerini Kastamonu, Samsun, Konya, Eskişehir mıntıkalarına gönderdim. Ankara'da da bir mahkeme bulundurdum. (Gazi Mustafa Kemal tarafından Nutuk, c. II. Devlet Matbaası, İstanbul 1934).
