99. YILINDA ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz ? 7 Ağustos 1919)
23 Temmuz ; 22 Haziran 1919 tarihli Amasya Genelgesi´nin açıkladığı esaslardan birinin gereği olarak 23 Temmuz- 7 Ağustos 1919´da Erzurum´da toplanan ve 14 gün sürerek Milli Mücadele´nin ilk etkin örgütlenmesi olan Erzurum Kongresi´nin 99. Yıldönümüdür.
-3 Temmuz 1919 günü Erzurum´a gelen Mustafa Kemal´in, padişah tarafından İstanbul´a geri dönme talebini reddederek, 7-8 Temmuz 1919 gecesi Ordu müfettişliği ve askerlikten çekilerek, hiçbir resmi sıfat ve memuriyeti olmayan, bir millet ferdi olarak ve milletten kuvvet ve kudret alarak, vazifeye devam etmiştir. ( Prof. Dr. İsmet Giritli, Kısa Türk Devrim Tarihi, Genişletilmiş Dördüncü Baskı, Beta, Ekim 2001)
- Mustafa Kemal Havza ve Amasya´da askeri direnişin temelini atmıştı; şimdi de Erzurum´da bunun siyasi karşılığını kuracaktı.Kongreyi açış söylevinde devrimin iki temel ilkesini ortaya attı: Bunlardan biri milletin hakları, öteki halkın idaresiydi. İlki, ikincisine dayanılarak yeni bir hükümet kurulmasıyla gerçekleşecekti. Çevrelerini saran ? kara ve korkunç tehlike?den , ? milli harekete ilham veren ve bir elektrik akımı gibi ülkenin en ücra köşelerine kadar yayılan yenilmez ruh gücünden? söz etti. Türk milletinin kendi kaderine sahip çıkma kararı ancak Anadolu´dan doğabilirdi.Ama bu yalnız halkın iradesine dayanarak olmalıydı. ( Lord Kınross, Atatürk, Altın kitaplar, 30.basım, Mart 2017, Türkçesi Necdet Sander)
-Erzurum´da , ulusal kurtuluş savaşımının belki de yazgısına etki yapabilecek nitelikte en önemli kararlarından biri, Mustafa Kemal hakkında 30 Temmuz´da İstanbul´un verdiği tutuklanarak geri gönderilmesi kararıdır. Padişah ve onun hükümeti, böylece tam kongrenin sürdüğü bir sırada Mustafa Kemal´i tutuklatacak, bunun sonucu olarak kongre dağılacak ve ulusal eylem başsız kalabilecek sönüp gidebilecekti. İstanbul, umudunu bu tutuklama buyruğuna dayamıştı. Fakat umdukları gibi olmamış, tutuklama,İstanbul´a gönderme buyruğunu alan Erzurum´daki 15. Kolordu Komutanı Tuğgeneral Kazım Karabekir, bu buyruğa uymamış, bununla da yetinmemiş, ordudan çekilen, rütbelerini atan Mustafa Kemal´in yanına giderek, ? Ben ve Kolordum buyruğunuzdayız? demiştir.Kazım Karabekir´in bu davranışı, bu kararı herhalde ulusal kurtuluş savaşının en önemli dönüm noktalarından, en büyük dayanaklarından biridir. Ordudan çekilen Tuğgeneral Mustafa Kemal´in sadece kıdem farkı ile astı 15. Kolordu Komutanı Tuğgeneral Kazım Karabekir İstanbul hükümetini dinlememiş, kolordusuyla Mustafa Kemal´in buyruğuna girmiştir.
-Erzurum Kongresi sonunda 7 Ağustos 1919´da bir başlangıçtan sonra 10 madde olarak yayınlanan bildiri; ? Sivas Kongresi öncesinde tüm Doğu Anadolu illerinin ulusal kurtuluş savaşı için birleştiğini, ulusal sınırlar içinde yurdun bir bütün olduğunu; ayrılık kabul etmediğini; geçici bir hükümet kurulabileceğini; bu hükümetin ulusal kongrece seçileceğini ; kongrenin toplantı halinde olmaması durumunda ise hükümetin
? Heyeti Temsiliye ? Temsilciler Kurulu tarafından seçileceğini; ulusal gücün etken ulusun ?iradesi?nin (istenç)egemen kılınacağını, ? manda ve himayenin? kabul edilemeyeceğini ? belgelemektedir. Kongre sonunda seçilen Heyet-i Temsiliye ? Temsilciler Kurulu üyeleri şunlardır: ? Mustafa Kemal, Rauf Bey, Eski milletvekilleri Raif Efendi, İzzet Bey, Servet Bey, Sadullah Bey, Erzincan Nakşibendi Şeyhi Şeyh Fevzi Efendi, Eski Beyrut Valisi Bekir Sami Bey, Mütki Aşiret Reisi Hacı Musa Efendi. ( Prof.Dr. Suna Kili, Türk Devrim Tarihi, T.İş Bankası Kültür Yayınları .14.Basım, Kasım 2014)
-Erzurum Kongresi´nin sona erdiği 7.8.1919 gece, Atatürk´ün Mazhar Müfit Kansu´nun hatıra defterine yazdırdığı beş cümle: ? Zaferden sonra hükümet şekli Cumhuriyet olacaktır. Bu bir. İki: Padişah ve hanedan hakkında zamanı gelince gereken işlem yapılacaktır. Üç: Örtünme ve kapanma kalkacaktır. Dört: Fes kalkacak, uygar milletler gibi şapka giyilecektir. Beş: Latin harfleri kabul edilecek!? ( Turgut Özakman, 1881- 1938 Atatürk, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Kronolojisi, Bilgi Yayınevi,2.basım, Mart 2008)
16.7.2018
