BİRİNCİ İNÖNÜ MUHAREBESİ VE İLK ANAYASA

BİRİNCİ İNÖNÜ MUHAREBESİ  VE İLK ANAYASA (6 ? 10 Ocak 1921 ? 20  Ocak 1921)                                                                                                                                    Türk İnkılap Tarihini kısa dönemde ele alırsak, Mustafa Kemal´in 1. Ordu müfettişi olarak özel bir ekiple ve geniş yetkilerle görevlendirilip 19 Mayıs 1919´da Samsun´a çıkması, Amasya Bildirgesini yayınlayıp Erzurum ve Sivas Kongrelerini tamamlaması; Ankara´ya gelerek 23 Nisan 1920´de Büyük Millet Meclisi´ni açması; bu Meclisin hükümetini ilan edip düzenli orduyu kurması; işgal kuvvetlerine karşı Milli Mücadeleyi başlatması; İnönü Savaşları ve Sakarya Savaşı´ndan sonra 1922 yılının Ağustos ayında Büyük Taarruzu başlatıp ? Ordular ilk hedefiniz Akdeniz, İleri!? emrini vermesi ve Türk Ordusu´nun 9 Eylül 1922´de İzmir´e girmesi; arkasından Mudanya Ateşkesi; 1923 yılında Lozan Barış Antlaşması´nın imzalanması; 29 Ekim 1923´de Cumhuriyet´in ilanı ve Yeni Türkiye Cumhuriyeti´nin kurulması ile sonuçlanan dört yıllık bir dönemi kapsar.       -Mondros Ateşkes antlaşmasından  hemen sonra yurdumuzu işgal eden itilaf devletleri 15 Mayıs 1919´da Yunan Ordusunu İzmir´e çıkarttırmışlardır.       -Yunan ordusu ilk hamlede Milne hattı denilen Ayvalık- Akhisar- Salihli- Aydın hattına; ikinci hamlede Bursa ? Uşak hattına ilerlemiştir. Bu aşamada ordumuz  Mondros antlaşması gereği terhis edilmiş, silahları alınmış olduğundan işgallere  Kuvayı  Milliye kuvvetleri ile sınırlı ölçüde karşı konulmuştur.       -Yunan ordusu üçüncü hamlede Bursa ? Uşak hattından Eskişehir ? Afyon hattına ilerlemek istemiş, fakat bu hamlesi yeni kurulmakta olan düzenli TBMM ordusu tarafından İnönü mevzilerine iki kez geri püskürtülmüştür. (Birinci İnönü Muharebesi 6-10 Ocak 1921, İkinci İnönü Muharebesi 23 Mart- 1Nisan 1921)       -1920 yılı sonlarında kurulan düzenli TBMM ordusu emrine girmek istemeyen Kütahya´daki Çerkez Ethem birliklerine Batı ve Güney cephesi birlikleri tarafından 28 Aralık 1920´de bastırma harekatı başlatılmış, 5 Ocak 1921´de Ethem birlikleri yenilmiş Çerkez Ethem Yunan ordusuna kaçmıştır.Bir gün sonra 6 Ocak 1921´de Bursa´daki Yunan Kolordusu Eskişehir istikametinde taarruza başlamıştır.       -6 Ocak´ta başlayan Yunan taarruzu 9 Ocak´ta İnönü mevzilerine ulaşmış, o zamana kadar Kuvayı Milliye birlikleri karşısında rahatlıkla ilerleyen Yunan ordusu TBMM´nin yeni kurulan ordusu karşısında beklemediği bir dirençle karşılaşmış ve 10/11 Ocak gecesi başlangıç hattı olan Aksu ? Dimboz hattına geri çekilmek zorunda kalmış, Yunan ordusu ilk yenilgisini almıştır.        Birinci İnönü Muharebesinin Sonuçları:       1-Birinci İnönü Muharebesi Batı cephesinde düzenli ordunun ilk zaferi olarak önemi büyüktür.       2-Milli mücadele liderlerinin, TBMM üyelerinin ve halkın morali yükselmiş, nihai zafere olan inançları artmıştır.       3-TBMM ordusunun zaferi ile kazanılan özgüvenle 20 Ocak 1921´de ilk anayasa yürürlüğe girmiştir. ( Dr. Cihangir Dumanlı, Bütün Dünya Dergisi, 1 Ocak 2018 )       -20 Ocak 1921 tarih ve 85 sayılı Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Meclis´in kabul ettiği ilk yasalardan biri olarak Türk devrim tarihinde  büyük önem taşır. Mustafa Kemal Paşa, Meclis ve Hükümet Başkanı olarak bu yasa metnini bir telgrafla İstanbul´daki Sadrazama bildirmiştir.       -Bu Anayasa demokratik bir yasal düzenleme idi. Çünkü 1. Maddede ? hakimiyetin kayıtsız şartsız millette? olduğunu beyan ediyordu. Bu Anayasa ilke olarak kuvvetler birliğine dayanıyordu. Yani yasama , yürütme ve yargılama evreleri Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde toplanmıştı. Hükümetin adı Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti olarak belirlenmişti.       -20.1.1921(1337) Tarih ve 85 sayılı Teşkilat-I Esasiye Kanunun´nun  Mevvadi  Esasiye ( Giriş) Bölümüne ait 10 madde temel hükümleri oluşturmaktadır. 1921 Anayasası 23 ana, 1 ek maddeden oluşan oldukça kısa bir metindir.      -İlk Anayasa´yı değiştiren ve Cumhuriyet´in ilanını sağlayan 29 Ekim 1923 tarihli ve 364 sayılı Kanun´un yürürlüğe girmesine kadar 20 Ocak 1921 tarih ve 85 sayılı ilk Teşkilat-ı Esasiye Kanunu yaklaşık iki buçuk yıl kadar yürürlükte kalmıştır. Bu yasanın önemli özelliği kuvvetler birliği ilkesine dayanan, geçiş dönemine ait bir anayasa olmasıdır. 1924 tarihli yeni Cumhuriyet Anayasası ile güçler ayrılığı ilkesine dönüş yapılmıştır. ( Prof. Dr. Selahattin Tuncer, Türk İnkılap Tarihi Dersleri, Birinci Baskı Mart 2014)                                              05.1.2018/2