Neden "sortition"?

Muharrem İnce, "Türkiye'nin en demokratik tüzüğü bizimkisi olacak. Genel başkanı üyeler seçecek." diyor. Bazı noktalarda ayrı düşünseler de, birçok CHP üyesi, parti içi demokrasi konusunda Muharrem İnce'ye katılıyor. Bu yazıda, parti içi demokrasinin ilk adımı olan ilçe delege seçimlerinde, delege adaylarının kura ile belirlenmesi yönteminin "neden"ini açıklamaya çalışacağım. "Nasıl?" sorusunun cevabı gelecek hafta. FİLİN KUYRUĞU Muharrem İnce, körlerin fili tanımaya çalışması gibi, parti içi demokrasiyi kuyruğundan tutmuş, sorunu genel başkan seçiminden ibaret sanıyor. En çok o konuda takıldığı için, kendince haklı olabilir. Oysa parti içi demokrasi, önce, ilçe delege seçimlerinden başlar. Yanlış iliklenen ilk düğme gibi, ilçe delege seçimlerinde görülen parti içi demokrasi yokluğunun etkisi, sonunda, büyük kongre delegelerine ve genel başkan seçimine kadar gidiyor. İnce'nin tüzüğünde ilçe delege adaylığı ile ilgili bir madde var mı bilmiyorum. Büyük olasılıkla yoktur. Bugün, liyakatine güvenen yetenekli bir üyenin, yukarıdan birinin "gel" demesine muhtaç olmadan veya birtakım delege hesaplarının dışında, sadece tabanın desteği ile delege olması ve ilçe yönetimine girmesi imkansızdır. Yıllardır bazı arkadaşlarımla bu konuyu tartışıyoruz, hala bir yöntem üzerinde anlaşamadık. En son, delege listelerinin, seçime katılan grupların taraftarı olan üye sayılarına göre, orantılı bir şekilde hazırlanması önerisi geldi. Yani, delege listeleri yazılırken, taraflar bir masada oturacak, sen şu kadar üye yapmışsın, ben bu kadar yaptım, sana şu kadar delege, bana bu kadar delege diye anlaşacaklar. Bu öneri, her seçimde dile getirdiğimiz, fakat "tüzükte yok" bahanesiyle uygulanmayan, "orantılı blok" yöntemine en yakın, kafadan eş-dost yazmaya göre nisbeten adil, ama bazı belirsizlikleri olan bir öneri. Sayın İnce Genel Başkan seçimiyle dertlenirken, biz delege sorununu çözmeye çalışıyoruz. Herkesin problemi kendine. İLÇE DELEGE ADAYLARINI KURA İLE BELİRLEYELİM Daha önce birçok kere yazdım, burada, ilçe delegelerinin kura ile seçilmesi önerimi tekrar dile getireceğim. Kura ile belirlenen delegeler arasında çeşitli grupların taraftarları bulunacağı gibi, herhangi bir gruba bağlı olmayan üyeler de bulunacaktır. Tamamen tesadüfi seçilirlerse, sayıları da orantılı olur. Kura ile seçme anlamına gelen İngilizce "sortition", bu günlerde neredeyse demokrasiyi kurtaracak bir yöntem gibi görülüyor. Kura ile seçimi savunan Sortition Vakfı (1), Erdal İnönü gibi bir Fizikçi olan Dr. Brett Hennig tarafından kurulmuş. İki ay önce, "Harvard Political Review" dergisinin web sitesinde çıkan bir yazıda (2), ABD'de Kongre üyelerinin yerini kura ile seçilmiş vatandaşların alması halinde, ülkenin, politikayı meslek edinenlerden kurtulacağı, yolsuzlukların azalacağı, temsilin ve katılımın artacağı anlatılıyor. Biz o kadar ileri gitmeyelim, şimdilik sadece ilçe delegelerini kura ile seçmekten başlayalım. Gerçek demokrasiye inanan bir üst düzey parti yöneticisi veya bir vekilimiz ortaya çıkıp, "sortition" fikrini desteklerse, bu yöntemi, 2021 kongreler döneminde ilçemizde deneyebiliriz. Siyasi Partiler Yasası ve tüzüklerde delege adayı olmak için herhangi bir kural belirtilmemiş, dolayısı ile, kura yöntemine yasal bir engel yok. PROBLEM Bildiğiniz gibi, alışılmış usulde, bir ilçe başkan aday adayı, kendisine kongrede oy verecek tanıdıklarının isimlerini masa başında yazarak, delege aday listeleri hazırlar. Üyeler, içindeki isimlerin çoğunu tanımasalar da, bu listeleri sandığa atarak, seçim yapmış olurlar. Kısaca, delege seçimleri ve onları takip eden göstermelik kongreler, "ben seni delege yazayım, sen beni seç" şeklinde danışıklı oyunlardan farklı değil. Bu şekilde seçilmiş yönetimler, üye çoğunluğunca kabul görmüyorlar, üyelerle yönetim arasında kopukluk oluyor. Katılım oranlarını esas alarak yaptığım bir hesap, 2016'da, üyelerin sadece sekizde birinin yönetimi desteklemiş olduğunu gösteriyordu. Halkla en uçta temas etme durumunda olan ilçe örgütü, siyasi parti hiyerarşisinin tabanında, önemli bir organdır. İlçe başkanı ve yönetim kurulu üyeleri bütün partililer tarafından benimsenen ve görevi en iyi şekilde yapacağına inanılan kişiler olmalıdır. Bir tür iki dereceli seçim yöntemi olan delege sisteminde, delegelerin, üyeleri hakkıyla temsil eden, kendi aklına, vicdanına göre bağımsız karar veren kişiler olduğuna dair güvensizlik var. Partide yaşanan tıkanıklığın ve değişime karşı engellerin nedeni olarak delege sistemini gören bir çok partili, delegelik kurumunun tamamen kalkmasını istiyor. Matematik diliyle ifade edersek, sorun, "üye kümesi"ni doğru temsil edecek bir "delege alt kümesi" oluşturmaya indirgenebilir. ÇÖZÜM Bu problemin çözümünde istatistik bize yol gösteriyor. Örneğin, bir ilçede, 5000 üye arasından rastgele seçilen 400 isim, "delege" olarak, 5000 üyeyi, artı/eksi % 4,7 güven aralığında, % 95 güvenilirlik seviyesinde temsil edebilir (3). Bu sayıların ne anlama geldiğini ve bu delegelerin kongrede nasıl adil bir seçim yapacaklarını gelecek hafta açıklayacağım. KARŞI ARGÜMANLAR VE SAVUNMA Bu yazının taslağını bir Zoom toplantısında tartıştık, birkaç itiraz edilen nokta oldu: İTİRAZ 1 : "Süleymanpaşa ilçesinde CHP üye kayıtları güvenilir değil.İçlerinde önceki başkan adaylarının sırf delege yazmak için üye kaydettiği eş, dost, akrabalar var. Kura ile seçilecek olanların arasında gerçekten partili olmayanlar da bulunabilir." CEVAP 1 : Üye kayıtlarının güvenilir olmaması çok ayıp, 98 yıllık köklü bir partiye yakışmayan bir durum, bunu bahane etmek yerine düzeltmeye çalışmak gerek. İTİRAZ 2 : "400 delege, bir başkan adayı tarafından, bir yemek ısmarlamakla kolayca kandırılabilir, fakat 5000 üyeye kolay ulaşılamaz, o nedenle üyelerin doğrudan başkanı seçmesi daha doğru olur." CEVAP 2 :400 delegenin bir yemekle kandırılacağını söylemek daha büyük bir ayıp, partililerimiz bu kadar omurgasız mı? "Ben delegeliğe karşıyım!" diye bir klişe var. Sorun, işini adam gibi yapacak, sorumluluğunu bilen, akıllı delege bulmakta. Eskiden cumhurbaşkanlarını ince eleyip sık dokuyarak meclis seçerdi. Şimdi halk doğrudan seçiyor. Daha mı iyi oldu? Halen gördüğümüz seçim uygulamaları zaten, "bütün üyelerin başkanı doğrudan seçmesi" yönteminden farklı değil. Üyeler delegelerin kim olduğuna bakmadan sadece başkan adayına ve listenin basıldığı kağıdın rengine bakıp oy veriyor. Sonra, bu delegeler kongrede, başkan adayının yönetim kurulu listesini, blok listeyle, gözü kapalı seçiyor. Ortaya, baştan sona başkan adayının hakim olduğu bir süreç çıkıyor. Bu döngüyü ancak bağımsız düşünen, kolay kandırılmayan bir delege grubu ve çarşaf liste uygulamaları yıkabilir. İdealde, kongre gününe kadar başkan adayının adının anılmaması gerekir. İTİRAZ 3 : "Biz alışılmış usulde, yeni üye kaydederek ve üye listelerini tarayarak, tek tek taraftar olacak üyeleri delege yazmaya çalışıyoruz. Kura ile delege belirleme, yönetimde yer almayı planlayan arkadaşların bu emeğini boşa çıkarır." CEVAP 3 : Bu arkadaşların eski alışkanlıklardan kurtulamadıkları anlaşılıyor. Bağımsız delegelerin karşısında, çarşaf liste ile yönetime girme gibi demokratik bir yöntem yerine, bir başkan adayı bulup, yeni üyeler kaydederek delegeleri dizayn etme yolunda çabalıyorlar. Etkili bir manifesto ile ifade edilen fikirlerden çok, bir kişiyi öne çıkarma gibi bir yaklaşım içindeler. CHP üyelerinin gerçek demokrasi arayışında olan bir grubu anlayacağına ve destekleyeceğine inanıyorum. Üstelik, hiç merak etmeyin, kura ile seçilen degelerin arasında sizi destekleyenler de gücünüz oranında bulunacak. İTİRAZ 4 : "Bu yöntemi kimse kabul etmez." CEVAP 4 : Matematiksel bir temele dayanan kura ile delege seçme yöntemini anlatmak için, önümüzde 6-7 ay var. Bir emekli öğretmen arkadaşımızın dediği gibi "Kura usulü, ne olursa olsun bir kişinin masa başında delege yazmasından daha adil bir yöntem". SONUÇ İlçe delegelerinin seçimi, parti içi demokrasinin ilk adımıdır 2021 Kongreler döneminde, Süleymanpaşa'da yönetime hazırlanan gruplardan birinin, kura ile delege adayı belirleme yöntemine karar vermesi ve uygulamak için çalışması, Türkiye'nin demokrasi literatürüne geçecek, örnek bir olay, bir devrim olacaktır. Bu size heyecan vermiyor mu? (1)https://www.sortitionfoundation.org/ (2)https://harvardpolitics.com/sortition-in-america (3)https://www.surveysystem.com/sscalc.htm