Silim/Merhaba

"Çocukluğundan tanıyordum onu. Fakat kız olarak gözüme çarpması 15 yaşlarında olduğu zamanlarda idi. Evleri bizden bir hayli uzakta olduğu için onu uzun zaman görmemiştim.Hiç unutmuyorum, bir gün onunla karşılaşınca gözlerime inanamamıştım. Büyümüş, serpilmiş, tam bir genç kız haline gelmişti.Birden bire içimde bir şeylerin kıpırdadığını hissettim. Onunla birlikte bir utanç geldi bana ve konuşayım mı, konuşmayayım mı diye bir an durakladım. Sonra dayanamadan "Navirtum sen ne kadar büyümüş ve güzelleşmişsin!" deyiverdim. O böyle bir sözü beklemediği için olacak, yüzü kıpkırmızı oldu ve yalnız can çeken bir gülücükle yüzüme baktı. Bu fırsattan yararlanarak annesinin, babasının nasıl olduklarını, okula gidip gitmediğini sordum.Okula az bir süre gitmiş, okumayı yazmayı biraz biliyormuş." İstersen daha çok öğrenmem için sana evde ders verebilirim " dedim. Yüzü birdenbire aydınlandı ve "Çok istiyorum ama annem, babam bilir, onlara sormam gerek" dedi. Bu teklifime çok sevindiği her halinden belliydi. Ailesine durumu anlatacağını söyleyerek ayrıldı. Bizde, genellikle kızlar okula gönderilmez.Fakat aydın ailelerin okumaya meraklı kızları ya okulda veya özel öğretmenlerle eğitilir, okutulur. Böyle okuyan kızlardan bazıları saraylarda veya özel kimselerin yanında yazıcı olarak çalışırlar. İki gün sonra Navirtum'un babası geldi.İstersem kızına ders verebileceğimi, fakat bana uygun ücreti ödeyemeyeceğini açıkladı. Bir öğretmenin ücreti, en iyi sanatçıya verilen ücret ile eşdeğerdir. Daha önce söylediğim gibi, bizde yazı yazmak, sanatların en zoru olarak kabul edilir. Ben, Navirtum ile olacağımdan öyle mutlu idim ki, hiç ücret almadan da ders verebileceğimi söyledim. Böylece haftada iki gün ders vermek üzere evlerine gitmeye başladım. Çok akıllı idi. Ne okutursam hepsini ertesi derste olduğu gibi anlatıyordu. Taş, hayvan, bitki adlarını içeren uzun listeleri, şiirleri kelimesi kelimesine ezberden tekrarlayabiliyordu." Hikayenin devamı "Sümerli Ludingirra" kitabında (1). Bu hafta kurada Muazzez İlmiye Çığ'ın kitap dizisi çıktı. SÜMERLİ LUDİNGİRRA Ludingirra Sümer tabletlerinde ismi geçen bir şair. Sümerce "lu" adam, "dingir" Tanrı, "Ludingirra" Tanrının adamı demek. Muazzez İlmiye Çığ, Ludingirra'nın yazdıklarından yola çıkarak, Sümerler hakkında bilinenleri, merakla okunan bir kitap haline getirmiş. Kitabın alt başlığı "Geçmişe Dönük Bilimkurgu". SÜMERCE Sümerce, sözcüklerin sonekler aldığı bitişimli bir dil. Cümle yapısı özne-tümleç-fiil sırasında. Çoğul eki her zaman kullanılmıyor, yani "üç elmalar" demiyorlar. İsimlerde erkek dişi ayrımı yok. Türk dillerine yakın 100 civarında ortak kelime bulunmuş. Bu sayıda benzer sözcüğün tesadüfen ortaya çıkma ihtimali çok düşükmüş. Ural-Altay dil ailesiyle olan bütün bu benzerliklere rağmen, batılı dil uzmanlarının çoğu, hala Sümerce'nin izole bir dil olduğunu iddia ediyor. Cambridge'in eski diller ansiklopedisine göre, Sümerce'nin tarihsel önemi ve getireceği prestij nedeniyle, bir dil ailesine bağlama çabalarının arka planında bazen milliyetçi yaklaşımlar olabilirmiş (2). Herhalde kimseye bir paye vermemek ve Yunanlı dostlarımızı üzmemek için, Sümerce "izole dil" olarak kalıyor! En azından Baskça, Arnavutça ve Gürcüce'ye "Hint-Avrupa ailesinden izole dil " dedikleri gibi, Sümerce'ye "Ural-Altay ailesinden izole dil" denebilir. SÜMERLERDE EĞİTİM Sümerler yazıyı ilk bulan ulus. O nedene yazılı tarih Sümerler ile başlıyor. Sümer okullarında ana konu çivi yazısı, yazmayı öğrenmek mezuniyet için yeterli. Bu bana, oğlumun "Ben okuma yazmayı öğrendim, artık okula gitmesem de olur" deyişini hatırlattı. Covid-19 salgını nedeniyle okullarda yapılan eğitim sorunlu hale geldi. Okul yerine veya birlikte, uzaktan eğitim gibi çözümler deneniyor. Uzaktan eğitim konusunda uzman sayılan bir kuruluş Khan Akademisi (http://www.khanacademy.org.tr/ ) KHAN ACADEMY (4) Khan Academy'yi kuran Salman Khan, bu işe 16 yıl önce, başka bir şehirde oturan kuzenine, Matematik dersinde yardım için, internet üzerinden sorular göndererek başlamış. Bu gün 46 dilde 100 milyon takipçisi olan, kar amacı gütmeyen dev bir organizasyon haline gelmiş. Sloganı "Her şeyi öğrenebilirsin!" olan Khan Academy'nin, 6-7 dakikalık dilimler halinde, pedagojik esasların gözetildiği, ders videoları var. İnternette gezinirken, ara sıra Khan Academy sitesine göz atmanızı tavsiye ederim. İlgilendiğiniz bir konuya tıklayın, nasıl yararlı bir 6 dakika geçirdiğinize şaşıracaksınız. Salman Khan'ın 14 Ağustos 2020 tarihli New York Times Gazetesi'nde bir yazısı çıktı (3). Yazıda dikkate alınması gereken öneriler var. Uzaktan eğitim videoları, sınıfında ders anlatan bir öğretmenin uzun, sıkıcı, etkileşimsiz, kuru kaydı olmamalı. Bir şekilde, izleyen öğrenciler arasında sosyal-duygusal etkileşim sağlanmalı. Bu arada, Salman Khan isteyen öğrencinin teketek yardım alacağı bir proje (schoolhouse.world) üzerinde çalıştığını açıklıyor. Her şeye rağmen uzaktan eğitimin okul ortamının yerini alamayacağını söylüyor. *** Silimma hemeen ! Sümerce "sağlıcakla kalın!", silim "sağlık, merhaba" (5). (1)M.İ.Çığ.Sümerli Ludingirra. Kaynak Yayınları .2012 (2)Sumerian language (3)Opinion | I Started Khan Academy. We Can Still Avoid an Education Catastrophe. (4) Khan Academy hakkında ek bilgi: S. Khan. Dünya Okulu. Yapı Kredi Yayınları. 2014 (5) James Barrett-Morrison isimli Amerikalı bir arkeoloji öğrencisinin Sümerce ile ilgili blog sitesi ve videoları var. Blog: https://sumerianlanguage.tumblr.com/about, video: https://youtu.be/8H-Vhsma7ck