Liderlik öğrenilebilir

Kitabın başlığı aynen böyle: "How to Grow Leaders? /Liderler Nasıl Yetiştirilir?" (1). Bahçede domates nasıl yetiştirilir gibi. Şaka bir yana, bu çok önemli bir konu. Yazar John Adair, liderlik konusunda önde gelen düşünürlerden biri. Liderliğin doğuştan gelen değil, öğrenilecek bir yetenek olduğunu savunuyor. Bu yazıda, J. Adair'e göre, liderliğin ne olduğunu, gelecek hafta da lider yetiştirmenin yedi ilkesini özetleyeceğim. *** Lider deyince aklımıza hemen parti liderleri, belediye başkanları filan gelmesin. Bir siyasi partinin mahalle temsilcisinden, bir onbaşıdan tutun; bir generale, bir şirket yöneticisine kadar, her alan ve seviyede liderlik olgusu fark yaratıyor. *** J. Adair, 1988 yılında, 60 bin işçinin çalıştığı İngiliz Kimya devi ICI'nın, şirket içinden lider yetiştirme programına danışman olmuş. O yıllarda net kazancı yarı yarıya düşmüş olan ICI, lider yetiştirme programından beş yıl sonra, İngiltere tarihinde, bir milyar sterlin kar eden ilk şirket olmuş. *** Devlet adamı yokluğu, veya mevcut olanların hak ettikleri mevkilere gelememeleri, günümüzde,siyasi tıkanıklığın, çözümsüzlüğün nedenlerinden biri . LİDERLİK NİTELİKLERİ John Adair "Bir lider ne olmalı?" sorusuna cevap olarak bir genel nitelikler listesi veriyor: Heves, tutarlılık, sert tutum, adalet duygusu, insana değer verme, kendine güven, alçakgönüllülük, cesaret. Listeye, karar verme becerisi, enerji, mizah anlayışı, kararlılık, örnek olma, sağlıklı olma, yaptığı işten gurur duyma, sadakat, görev bilinci, kriz anında sakin kalabilme, sorumluluk üstlenme, girişkenlik, cesaret de eklenebilir. Bu sayılan niteliklerin önem sırası, siyasi parti, şirket, STK, ordu gibi kuruluşlar için farklı olabiliyor. Nitelikler, o niteliklere sahip kişileri örnek alarak, deneyimle gelişiyor. BİR LİDER NELER YAPMALI? Yazar, liderlik işlevlerini planlama, harekete geçirme, kontrol etme, destek olma, bilgilendirme ve değerlendirme olarak açıklıyor. Lider bu görevleri, bir grupla çalışarak yerine getirir. Lider grupla olan ilişkilerinde, grubun ortak bir hedefe ulaşmak, verimli bir grup çalışmasını sürdürmek gibi ihtiyaçlarını ve grubu oluşturan fertlerin ayrı ayrı ihtiyaçlarını göz önünde bulundurmalı. DURUMSAL YAKLAŞIM Neden bir grup, belli bir kişiyi lider olarak kabul eder? John Adair bu soruyu " Bu duruma bağlıdır" diye, yanıtlıyor. Örneğin, ıssız bir adaya düşen bir grup, barakalar yaparken bir marangozu, sebze yetiştirirken de bir çiftçiyi kendilerine lider seçebilir. Liderlik, duruma göre, en yetkin kişiler arasında gidip gelebilir. Durumsal liderlik kavramı, bir gemiye kaptan seçimi ve Atina'da bir iş adamının general seçilmesi ile ilgili Sokrat diyaloglarına kadar gidiyor (2). Bir alanda uzmanlık eğitimi görmek, o alanda liderliğe hazırlanmak anlamına geliyor. Fakat, yönetim kademelerinde yükseldikçe, bu özel bilgi ve becerilerin önemi azalıyor. Üst kademelerde insan ilişkileri ön plana çıkıyor. Neden insanlar bir lideri isteyerek, kendiliklerinden dinliyorlar? Yazar bu soruyu, Birleşmiş Milletler eski genel sekreteri Dag Hammarskjöld'den yaptığı bir alıntı ile cevaplıyor: "Pozisyonunuz size emretme hakkı vermez. O size yalnızca, diğerlerinin emirlerinizi kendilerini aşağılanmış hissetmeden almalarını sağlayacak bir yaşam kurma görevi verir." LİDERLİK SEVİYELERİ Kitabın beşinci bölümünde "Liderlik Seviyeleri" anlatılıyor. Seviyelere göre liderlik işlevleri ve aranan nitelikler farklı. Hemen hemen her organizasyon, incelendiğinde, üç seviyeye indirgenebilir. Takım seviyesi lideri: belli bir görev verilmiş 10-20 kişiden oluşan grup lideri. İşlevsel seviye lideri: organizasyonun, birkaç takımdan oluşan ana bölümlerinden birinin lideri. Stratejik seviye lideri: işlevsel seviyelerin üstünde, bütün organizasyonun lideri Bu arada, yazarın lider/yönetici ayrımını kabul etmediğini belirteyim. Başka yazarlar, takım seviyesini yönetici kategorisinde ele alır, ama J. Adair onlara da lider diyor. Stratejik liderin yedi önemli görevi var: kuruluşun bütününe bir yön vermek, doğru strateji ve politikalar üretmek, işi başarmak, kuruluşu organize etmek, şirket ruhu oluşturmak, kuruluşu diğer kuruluşlarla ve toplumla ilişkilendirmek, lider adaylarını seçmek ve yetiştirmek. Temel liderlik niteliklerine sahip olan stratejik seviyedeki liderlerin, bir tekstil fabrikasını, bir meşrubat fabrikasını veya bir sivil toplum kuruluşunu aynı etkinlikle yönetmeleri beklenir. Yazar, üst yönetim için en gerekli niteliğin "pratik bilgelik" olduğunu anlatıyor. Akıl, deneyim, kapsamlı öğrenme, olgunluk, derin düşünce ve şefkatlı anlayış sahibi olmak, bilgeliğe giden yolun taşları. Bütün bunların yanında, bilgelik hep sadeliğe yönelir. Bilgi ile bilgelik arasında sadelik açısından farkı LaoTzu şöyle anlatıyor: "Bilgiyi ararken her gün bir şey eklenir, Bilgeliği ararken her gün bir şey eksiltilir." *** Kısaca, John Adair, liderliği, sahip olunması gereken nitelikler, yapılması gereken işler ve bilinmesi gereken bilgiler olarak üç ana başlık altında ele alıyor ve liderin, ekibine görev/takım/takım elemanları üçlüsünü dikkate alarak yaklaşmasını öneriyor. (1)John Adair. How to Grow Leaders? Kogan Page Ltd. Londra, 2017 (2) http://59haber.com/kose-yazilari/sokrates-ve-kaht-i-rical-6389.html