Bu yazının yazıldığı saatte son sayı 47 idi (1).
Günlerdir gelen sahte içki haberleri üzerine, bir BBC belgeseli olan "Alkol Gerçeği" filmini tekrar izleyip notlar aldım (2)
Filmde alkol hakkında yanlış bilinenler, halktan kişilerin katıldığı deneylerle inceleniyor ve İngiltere Sağlık Servisinin (NHS) koyduğu haftalık 14 birim alkol sınırı açıklanıyor.
Netflix'te filmin Türkçe altyazılı versiyonunu var.
İzlemenizi öneririm.
HAFTADA 14 BİRİM ALKOL SINIRI NE DEMEK?
Alkollü içkilerde farklı oranlarda etil alkol bulunuyor.
Alkol yüzdesini ve içilen miktarı göz önüne alan bir "birim" tanımı yapılmış.
İçilen içkinin mililitresi çarpı yüzde alkol oranı, bölü 1000, "birim" karşılığını veriyor.
Örnek: Alkol oranı % 45 olan bir duble rakı (100 mililitre),100x45/1000= 4.5 birim.
Ayrıca bu 14 birimin 3 güne yayılması öneriliyor.
Yani, rakı için sağlık açısından kabul edilebilir sınır, gün aşırı bir duble.
Yanliş okumadınız: gün aşırı bir duble!
Belgeseli sunan Dr. Javid Abdelmoneim, ayak bileğine bağlı, terden alkol ölçen bir aletle geziyor.
Birkaç günde, masum görünen içki alımının bile, 14 birim sınırını aştığını görüyor.
Ultrasonik ve daha düşük frekanslı ses dalgalarıyla karaciğerin sertliğini ölçen bir alet olan FibroScan ile karaciğerine baktırıyor.
Normal FibroScan değerleri 2-6 kilopascal (kPa) arasında olmalı.
Yüksek değerler karaciğerde yağlanma, bağ dokusunun artması gibi hastalık durumlarını işaret ediyor.
Alkol, aynı anda çok iş yapma yetisini, koordinasyonu ve refleks hızını etkiliyor.
***
1982-84 yıllarında Çorlu'da Hükümet Tabibi iken, trafik kazasına karışan sürücüleri alkol muayenesi için, günün hangi saatinde olursa olsun, bana getirirlerdi.
O zamanlar, nefesten ölçüm yapan, bir litre kanda kaç gram alkol bulunduğunu (promil) gösteren alkolmetreler yoktu.
Ben, önce, Covid-19 nedeniyle bu günlerde asla yapılamayacak olan bir şeyi yapar, alkol kokusu var mı diye kişinin nefesini koklardım.
Sonra reaksiyon hızını ölçmek için "cetvel testi" yapardım (3).
Eğer kişi, parmakları alt ucunda beklerken bırakılan 30 santimlik bir cetveli düşmeden yakalayabiliyorsa, "alkol etkisi altında değildir" diye rapor verirdim.
Bazen, üstünde dağınık renkli sayılar olan bir tablodan 1'den 30 kadar olan sayıları belli bir sürede, sırayla bulma testini uygulardım.
NEDEN BAZI KİŞİLER DAHA ÇABUK SARHOŞ OLUYOR ?
Filmde, çabuk sarhoş olanlar ile alkole dayanıklı olanlar karşılaştırılıyor.
Alkole dayanıklı olanların vücutlarında daha çok kas kütlesi ve su miktarı olduğu bulunuyor.
"Alkole dayanıklılığı arttırmak için çok su için veya jimnastik salonuna gidin" tavsiyesi veriliyor.
ALKOL ŞİŞMANLATIR MI?
Evet.
Yarım litre bira, yağlı bir açma kadar, 215 kalori sağlıyor.
Bunun yanında alkol alımı daha çok gıda tüketimine yol açıyor.
Filmde alkollü bira içen denekler, farkında olmadan, alkolsüz bira içenlere göre %11 daha fazla atıştırmalık tüketiyorlar.
İştah ile alkol ilişkisi var ama mekanizması henüz tam bilinmiyor.
BEYAZ ŞARAP MI, KIRMIZI ŞARAP MI?
Amerikalılar kadar yağlı beslenen Fransızlarda kalp damar hastalıklarına daha az rastlanıyor.
"Fransız paradoksu" denen bu durumun kırmızı şarap tüketimiyle ilgili olabileceği ileri sürüldü.
Kırmızı şarap, antioksidan özelliği olan resveratrol gibi, polifenollar bakımından zengin bir kaynak.
Filmde, yapılan ölçümlerde, kırmızı şarapta beyaza göre 10 misli fazla polifenol bulunduğu gösteriliyor.
Fakat, 24 gram ceviz gibi bazı gıda maddeleri de bir kadeh şarap kadar polifenol içeriyor.
Yani, ille şarap içmek zorunda değilsiniz.
ALKOL UYKUYA YARDIMCI OLUYOR MU?
Filmde bir miktar alkolün, uykunun ilk evrelerinde derin uykuya sebep olduğu, fakat sonraki evrelerde olayın tersine döndüğü, toplamda alkolün uykunun kalitesini bozduğu anlatılıyor.
AKŞAMDAN KALMANIN ÇARESİ VAR MI?
Akşamdan kalma olmak, baş ağrısı, bulantı, titreme, halsizlikle seyreden kötü bir durum.
Filmde tek çaresinin az içmek olduğu söyleniyor.
Bu arada bazı önlemler deneniyor.
İyi bir kahvaltı şikayetleri azaltabiliyor.
Bazı denekler, içmeye başlamadan önce alınan bir miktar "hodan yağı"nın (aktarlarda var) ertesi sabah, akşamdan kalma şikayetlerini azalttığını ifade ediyor.
Hodan yağının etkisinin, aspirin gibi bir antienflamatuar ilaçtan pek farklı olmadığı ileri sürülüyor.
Halk arasında bilinenin aksine, farklı içki türlerini karıştırmanın akşamdan kalma olayına bir etkisi yok.
Alkolün yanında, fermentasyon sırasında meydana gelen, metanol, asetaldehit gibi bazı maddelerin (congeners) ve onların yıkım ürünlerinin akşamdan kalma durumunu tetiklediği bildiriliyor.
Bir içkinin rengi ne kadar koyu ise yan ürün içeriği o kadar çok oluyor.
Aslında içkilere belli oranda tat veren bu yan ürünler, votka ve cinde sıfır miktarda bulunmuş.
ALKOL VE KANSER
Alkol şimdiye kadar hep kalp-damar ve karaciğer hastalıkları ile anılırdı.
Artık kanser ile de ilişkilendiriliyor.
İngiliz Sağlık Servisinin önerdiği haftalık 14 birim yerine, 28 birim alkol alan kadınlarda, meme kanseri oranı binde 130'dan binde 180'e çıkmış.
Alkol hormanları da etkiliyor.
Haftalık 14 birim alkol, istatistiklere göre, toplam sağlık risklerini sadece % 1 arttıran bir miktar.
EK NOT: METANOL
Sahte içki yapanların içkilere karıştırdığı metanol, ölümlerin birinci nedeni.
Metanol endüstride kullanılan bir ara madde.
Doğal gazdan veya karbon monoksitten sentetik yolla bol ve ucuz elde ediliyor.
Benzine %3 kadar katıldığı gibi özel yarış arabalarında saf yakıt olarak da kullanılıyor.
Yarışlar sırasında olan kazalarda çıkan yangınların su ile, benzine nazaran, daha kolay söndürülebiliyor olması avantajlarından biri imiş.
Yenilen sebze ve meyvelerden günlük ortalama 1 gram metanol aldığımız hesaplanmış.
Suni tatlandırıcı olarak kullanılan aspartam tabletlerinin bir tanesi 1.8 miligram kadar metanol içeriyor.
Günlük gıdalarla alınan veya vücutta oluşan metanol, zararlı bir etki göstermeden yok ediliyor.
Fakat dışardan alınan 8 gram (iki çorba kaşığı) saf metanol, insanı kör edebiliyor, 24 gramı öldürebiliyor.
Metanol vücutta sırayla formaldehite ve formik asite dönüşüyor.
Formik asit, mitokondrilerde sitokrom c oksidazı inhibe ederek hücrenin oksijen kullanmasına engel oluyor.
Metanol, damıtma sırasında 65-70 derecede karışımdan ayrılır (metanolün kaynama noktası 65 derece, etanolün kaynama noktası 78 derecedir).
Rakıda karışık metanol olup olmadığını anlamak için refraktometre denen bir alet kullanılabilir (4).
***
(1)https://www.sozcu.com.tr/2020/gundem/sahte-alkolden-bir-olum-daha-6080189/
(2)https://www.youtube.com/watch?v=PNq-JcVlYD4&ab_channel=TVDocumentary
(3)https://www.youtube.com/watch?v=x0JU5p8WBZQ&ab_channel=MoveAcademy
(4)https://polyhobby.blogspot.com/2018/11/sahte-rakida-metil-alkol-varlgn.html