Geçen gün "ayvalı kereviz" yemeği yaptık.
Nilgün kerevizleri ayıklarken, ben de ayva parçalarını hazırladım.
O arada, kereviz kokusunu bazı insanların neden sevmediğini konuştuk.
2014'te Star Medica Hastanesi'nin dergisinde bu konuya değinmiştim.
Koku önemli bir duyu.
Memeli hayvanlarda, koku ile ilgili genler ailesi, diğer gen aileleri arasında en büyük grup (1).
Köpek balığının koku lobu, bütün beyninin hemen hemen yarısı kadar.
Yiyecek ve eş bulmada, çevreye yayılan kimyasal maddelerin uyardığı kokular yardımcı oluyor.
Koku duyusunun bozulması, KOVİD-19 hastalığının ve Alzheimer'in ilk evrelerinde tanıya yardımcı olduğu gibi, depresyon, obezite, yaşam kalitesi gibi olgularla da ilişkilendiriliyor.
***
Koku hissinin genetikle ilgisi kimyager Arthur Fox tarafından 1931 de keşfedilmiş.
Fox laboratuvarda PTC (feniltiokarbamid) maddesi ile çalışırken, bir arkadaşı havaya yayılan kokunun acı bir tat bıraktığını söylemiş.
Halbuki Fox hiç koku duymuyormuş.
Bu olaydan sonra Fox ve arkadaşı insanların PTC kokusunu duyup duymadıklarını araştırmışlar.
Daha sonra PTC kokusu ile ilgili genler bulunmuş.
PTC bulaştırılmış test kağıtları artık ilkokullarda genetik derslerinde bile kullanılıyor.
PTC kokusuna hassas olanlar brokoli, kereviz, lahana gibi sebzeleri pek sevmiyorlar.
KOKU VE POLİTİKA
Bir grup üniversite öğrencisiyle yapılan bir testte, muhafazakarların PTC kokusuna, liberallerden daha hassas olduğu bulunmuş.
Tat duyusunun kültür ve aile etkisiyle şekillenmiş olduğu söylenebilir.
Brokoli sevmeyen çocuklar, büyük bir olasılıkla brokoli sevmeyen, PTC'ye hassas, muhafazakar anne ve babalarından etkilenmişlerdir.
Bu etki genetik yapıya kadar gidiyor olabilir.
***
Koku duygusu otoriter veya eşitlikçi toplumları ayırmada bir rol oynayabilir mi?
Evet, böyle bir olasılık var.
Toplumsal yaşamla ilgili araştırılan bir koku, testosterone benzer bir molekül olan, androstenone kokusu.
Bazı insanlar androstenone kokusunu ter veya idrara benzetirken diğerleri sandal ağacına veya vanilyaya benzeyen hoş bir koku olarak algılarlar.
Androstenone kokusunun genetik bağlantısı biliniyor.
Çok sayıda denekle yapılan araştırmalarda, androstenone kokusunu iyi alan bireylerin toplumdaki hiyerarşik yapıyı daha kolay kabul edebildikleri ve otoriter yönetime yatkın oldukları bulunmuş (2).
Araştırmacılar, muhafazakarların ve liberallerin farklı dünyalarda yaşadıklarını, algılarının farklı olduğunu belirtiyorlar.
Bu biyolojik farklılıkları anlayışla karşılamak politik sürtüşmeleri azaltabilir.
KAPI KAPI GEZMEK
Kovid-19 salgını nedeniyle artık yapılabilir mi bilmiyorum ama, kapı kapı gezerek seçmenle konuşmak, hatta sofrasına misafir olmak, seçim kampanyalarının en önem verilen çalışma biçimi.
Fakat hiç tanımadığınız birinin kapısını çalıp, ona politikadan bahsetmek kolay bir iş değil.
Kapıyı çalmadan önce orada oturan kişilerle ilgili bilgi toplamak, seçmen listelerini kullanarak, tanıdıklardan yardım alıp iyi planlama yapmak gerekiyor.
Bu konuda partililere yaptığım eğitimlerde, kapı önündeki ayakkabılar, çöp torbası, kapıda asılı dua, yılbaşı süsü, gibi noktalara; içerden gelen kokulara ve seslere de dikkat edilmesini söylüyorum.
"Örneğin, çöp torbasında brokoli artıkları varsa, içerden klasik müzik sesi geliyorsa, zilde kadının da ismi yazıyorsa, o aile büyük bir ihtimalle muhafazakar değildir, daha kolay anlaşabilirsiniz" diyorum.
***
Eğitimlerde bazen anlattığım bir fıkra ile yazımı bitireyim:
Bir kasabaya yeni atanan papaz, evleri ziyarete, ahaliyi tanımaya çıkmış.
Bir evin zilini çalmış.
Kapı açılmayınca kartvizitinin arkasına "Vahiyler 3:20" yazıp, bırakmış.
Papaz, Pazar günü ayinde, bağış toplama tasının içinde, bıraktığı kartın geri geldiğini görmüş.
Bu sefer "Vahiyler 3:20" notunun altında "Yaratılış 3:10" yazıyormuş.
***
Filmlerinde görmüşsünüzdür, din kitaplarını iyi bilenler, böyle ayet numaralarıyla şifre gibi konuşurlar.
Vahiyler 3:20 "Kapını çalıyorum. Eğer biri beni duyarsa kapıyı açsın, onunla birlikte yemek yiyeceğim."
Yaratılış 3:10 "Sesini duydum,korktum. Bahçede, çıplaktım, saklandım."
***
(1)https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/ajpa.21441
(2)J.R. Hibbing, K.B.Smith, J.A. Alford. Predisposed: Liberals, Conservatives, and the Biology of Political Differences, Routledge Books. ISBN: 041 5535875