Yunanistan 9-10 Ocak 1921´deki Birinici İnönü Savaş yenilgisinden sonra hem savaşın yarattığı eziklik ten kurtulmak, hem Türk ordusunun daha da güçlenerek karşı koyma olanağına fırsat vermemek, böylece Kütahya ve Eskişehir´i ele geçirip Ankara üzerine yürümek amacıyla yeni bir saldırı tasarlamıştır.
Bu yeni saldırı ile Sevr Anltlaşması´na eylemsel olarak işlerlik kazandırılacaktır. Bu amaçla başlatılan savaşta Yunanistan´ın 41.150 tüfek, 720 ağır makineli tüfek, 3.134 hafif makineli tüfek, 220 top ve 2.000 kılıcına karşılık, Türklerin elinde 30.108 tüfek, 235 ağır makineli tüfek, 55 hafif makineli tüfek, 102 top ve 2.235 kılıç vardır.
-Yunan saldırısı Birinci İnönü başarısından 2 ay 12 gün sonra 23.3.1921´de başlamış, Bursa´dan Bilecik´e, Pazarköy yönünden Eskişehir´e, Uşak üzerinden de Afyon´a doğru gelişmiştir.Bursa´dan başlatılan saldırı İnönü´de mevzilenen Türk birlikleriyle karşılaşmış, çarpışma 27 Mart sabahından 31 Mart´a kadar tüm yoğunluğuyla sürmüş, ilk başta Yunanlıların başarılı atakları görülmüşse de sonunda Türk birliklerinin üstün direnme, dayatma gücü karşısında Yunan birlikleri geri çekilmek zorunda kalmıştır. İkinci İnönü Savaşı´nı utkuya çeviren cephe komutanı Albay İsmet (İnönü) Bey´in savaşın son günü, 31 Mart sabahı başlattığı Türk saldırısıdır. Yunan birlikleri bu saldırı üzerine yenik düşmüştür. 1 Nisan 1921 günü Albay İsmet Bey, Metristepe´den ordunun başarısını bir telgrafla Ankara´da Mustafa Kemal´e bildirmiş ve utku T.B.M.M´inde büyük sevinç gösterilerine neden olmuştur. İkinci İnönü utkusu üzerine Albay İsmet Bey, Tuğgeneralliğe yükselmiştir. Mustafa Kemal´in , İsmet Paşa için söylediği onurlandırıcı, ?Siz orada yalnız düşmanı değil, ulusun makûs talihini de yendiniz.? tümcesi Meclis adına çekilen yanıt telgrafında yer almıştır.
- İkinci İnönü Savaşı´ndaki bu başarı üzerine güneydeki Türk birliklerinin komutanı Refet ( Bele) Bey Yunanlılara bir saldırı düzenlemiş, fakat bu saldırı başarısızlıkla sonuçlanmış, düşman Dumlupınar´a yerleşmiştir. Bunun üzerine Refet ( Bele) Bey cephe komutanlığından alınmış, tüm Batı Cephesi İsmet Paşa´nın komutasına verilmiştir. ( Prof. Dr. Suna Kili, Türk Devrim Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 14. Basım, Kasım 2014)
- Birinci ve İkinci İnönü Savaşları´nın sonuçları şöyle özetlenebilir:
1- İnönü Savaşları Ankara hükümetinin kendisini ispat etme yönünden son derece önemliydi. Yunan işgal güçleriyle ancak düzenli ordu ile baş edilebileceği düşüncesini sağlamlaştırmıştır.
2- 1 Haziran 1921´de İtalyan´lar hiçbir baskı görmedikleri halde Anadolu´dan çekilmeye başladılar.
3-9 Haziran 1921´de Fransa Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı Franklin Bouillion, siyasi görüşmelerde bulunmak üzere Ankara´ya geldi.
4- Ankara ile Sovyet Rusya arasındaki ilişkiler daha da sağlamlaştı. Rus yardımı da başladı. İkinci İnönü başarısından 20 gün sonra, 24 Nisan 1921´de Moskova´dan dönen Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Tengirşek, 4 milyon Rus rublesini de beraberinde getiriyordu.
5- Anadolu hareketinin savaşta başarısız olmasını bekleyen, Ankara´ya geçip Meclis´teki İttihatçı milletvekillerinin gücüyle Anadolu hareketinin başına geçmeyi düşleyen Enver Paşa´nın ümitleri tam olmasa da büyük ölçüde söndü.
6-Mustafa Kemal, İkinci İnönü Savaşı´nı en iyi biçimde değerlendirdi. Özellikle Meclis içinde ? Müdafaa-i Hukuk Grubu?nu kurarak, güçlendi. ( Alev Coşkun, Asker İnönü, Kırmız Kedi Yayınevi, Kasım 2018)
- Garp Cephesi kumandanı İsmet ( İnönü) Bey, muharebeden sonra Yunanlıları nasıl yenebildiğimizi soran Harrington´un yanındaki albaya şöyle cevap verir: ? Bütün nüfusumuzun verebileceği kadar askeri silah altına alamıyoruz. Çünkü silahımız yok, silahlandıracak gücümüz yok, nakil vasıtamız yok. Fakat Birinci Cihan Harbi´ne göre ortada farklı bir şey var. Bizim muharebe ettiğimiz bu ordular, yani Yunan orduları, Birinci Cihan Harbi´ne girmemişler. Muharebeyi bilmiyorlar. Onun için mukavemettir, taarruzdur, ilerlemedir, güç zaman, kolay zaman ölçüsü ile değerlendiremiyorlar. Bundan kaybettiler.? İngiliz albayı fikrine katıldı, ? Benim de koyduğum teşhis doğru? dedi. ( İsmet İnönü, Hatıralar, Yayıma Hazırlayan: Sabahattin Selek, Bilgi Yayınevi, Üçüncü Basım, Ekim 2009)
- Atatürk, İnönü´nün komutanlık niteliklerini şöyle anlatmıştı: ? Savaşta bir tümen bir köprüyü geçecektir. Ben hemen emir verir, köprüyü geçirtirim. Fevzi Paşa önce bir tabur asker geçirtir köprüden. Yıkılmazsa tümeni yürütür. İsmet Paşa´ya gelince önce köprünün sağlamlık derecesini ölçmeye, ne kadar yüke dayanabileceğini bulmaya çalışır, sonra tümenin ağırlığını hesaplar. Güven duyarsa tümeni köprüden geçirtir. Ben zamandan kazanır, kazandığım zamandan yararlanmaya çalışırım. Şansım bana gülmezse, işim zordur. Fevzi Paşa, bir yandan zamandan kazanmak ister, bir yandan da az yitik vermenin yollarını arar. İsmet Paşa ise hesap adamıdır. Bir tek eri bile ileri sürerken ölçüyü elden bırakmaz. Ama geç de olsa sonunda kazanmasını bilir.
( Alptekin Müderrisoğlu, Sakarya Meydan Muharebesi Günlüğü, Kastaş Yayınları, 2004) 25.3.2019