Mustafa Kemal, CHP´nin ilk kongresi olarak Sivas Kongresi´ni kabul eder. 1927 yılında yapılan CHP İkinci Büyük Kongresi ve 1931´de toplanan üçüncü Büyük Kongresi´ni açış konuşmasında da, CHP´nin Sivas Kongresi´nde kurulduğunu şöyle vurgular:
?Birinci Genel Kongremiz, bundan on iki sene evvel Sivas´ta bir mektep dershanesinde yapılmıştı. Bugünkü kongremizin işlerine başlarken Sivas Genel Kongresi´ni yad etmekten maksadım, onun, Fırka´mızca inkılâbımızın tarihi bir hatırası olarak saklı tutulmasında fayda gördüğümdendir. Millet için ve milletçe yapılan işlerin hatırası her türlü hatıraların üstünde tutulmazsa milli tarih kavramının kıymetini takdir etmek mümkün olamaz.?
-CHP´nin gerçek kuruluş tarihi, Sivas Kongresi´nin toplandığı 4 Eylül 1919´dur.
-Seçim kararı alan Birinci Meclis, 1 Nisan 1923´te kapanır. Mustafa Kemal´in kaleme aldığı Seçim Beyannamesi, 8 Nisan 1923 tarihinde açıklanır. Bu beyannamede Halk Fırkası´na ilişkin şu açıklama yer alır:
? Yeni mesai devresinde Meclis´in çoğunluğunu bu gaye etrafında toplamak ve memleketi milli hakimiyet dairesinde siyasi teşkilata mazhar etmek için bir Halk Fırkası teşekkül edecektir. Mecliste halen müteşekkil Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Grubu, Halk Fırkası´na intikal edecektir.?
- İkinci Büyük Millet Meclisi´nin seçimi sırasında açıklanan bu program, ?fırkanın teşekkülüne esas olmuştur.?
-Seçimden sonra Mustafa Kemal tarafından kaleme alınan Halk Fırkası Nizamnamesi, 7 Ağustos 1923´te başlayan mebus toplantılarında ele alınır. 9 Eylül 1923´te Meclis´teki grubun üyeleri tarafından kabul edilir ve böylece Halk Fırkası´nın kuruluşu ilan edilir.
- Nizamnamenin yedi maddeden oluşan Genel Esaslar bölümünün ilk dört maddesi, Fırka´nın amaçlarını ve karakterini ifade eder:
Madde 1. Halk Fırkası´nın gayesi, milli hakimiyetin halk tarafından ve halk için icrasına rehberlik etmek ve Türkiye´yi asri bir devlet haline yükseltmek ve Türkiye´de bütün kuvvetlerin üzerinde kanunun velayetini hakim kılmaya çalışmaktır.
Madde 2. Halk Fırkası gözünde halk kavramı, herhangi bir sınıfla sınırlı değildir. Hiçbir imtiyaz iddiasında bulunmayan ve genel olarak kanun karşısında mutlak bir eşitliği kabul eden bütün fertler halktandır. Halkçılar, hiçbir ailenin, hiçbir sınıfın, hiçbir cemaatin , hiçbir ferdin imtiyazlarını kabul etmeyen ve kanunları koymaktaki mutlak hürriyet ve bağımsızlığı tanıyan fertlerdir.
Madde 3. Halk Fırkası´na her Türk ve hariçten gelip Türk tabiiyet ve kültürünü kabul eden her fert dahil olabilir.
Madde 4. Halk Fırkası´na dahil olan her fert, fırkanın nizamnamesi ile programına tabi olacağına imza verecektir.
-Nizamname´nin son maddesinde, ? Fırka´ya mensup üyeler şahsi kazançlarının yüzde birini yardım akçesi olarak verecektir.? denilir. Böylece üyelik ödentisi zorunlu kılınır.
-Halk Fırkası´nın kuruluşu ve Cumhuriyet´in ilanından yaklaşık bir yıl sonra 10 Kasım 1924 tarihinde, Fırka´nın adının başına ? Cumhuriyet? kelimesi eklenir.
-1935´te toplanan Dördüncü Kongre´de ? Fırka? ismi, ? Parti? olarak değiştirilir.
-Kurtuluş Savaşının kazanılmasının ardından çok sayıda şehir, Mustafa Kemal´e mülk, bina, arazi şeklinde hediyeler verir. ( Mustafa Kemal, CHP II. Kongresi´nin yapıldığı günlerde, 19 Kasım 1927´de mülklerini Cumhuriyet Halk Fırkası´na bağışlamıştır.)
- Atatürk, Münir Hayri Egeli´ye şöyle der: ? Ben parayı ne yapayım; malı ne yapayım. Bütün varımı yoğumu Halk Partisine bırakacağım.Bu parti benim fikirlerimi benim bıraktığım para ile daha iyi ve daha kolay yayabilir.?( Tugay Şen, Atatürk ve Teşkilatçılık, Kaynak Yayınları, 1. Basım, Nisan 2013)
29.8.2018